Basis

Hoe het Nederlandse zorgstelsel werkt: basisverzekering, huisarts en eigen risico

Iedereen die in Nederland woont is verplicht verzekerd, en toch krijgt bijna iedereen weleens een rekening die niet werd verwacht. Dat komt doordat drie verschillende wetten je zorg betalen en doordat het eigen risico niet voor alles geldt. Hier staat wie wat betaalt.

Drie wetten, drie loketten

Wie in Nederland zorg krijgt, krijgt die uit een van drie systemen. Verwarring over welke wet aan zet is, is de belangrijkste reden dat mensen bij het verkeerde loket aankloppen.

• Zorgverzekeringswet (Zvw) — de basisverzekering. Huisarts, ziekenhuis, medisch specialist, verloskunde, wijkverpleging, geregistreerde geneesmiddelen en basis-ggz. Uitgevoerd door private zorgverzekeraars.
• Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) — ondersteuning in het dagelijks leven: huishoudelijke hulp, begeleiding, vervoer, hulpmiddelen. Uitgevoerd door de gemeente.
• Wet langdurige zorg (Wlz) — intensieve zorg met permanent toezicht, zoals het verpleeghuis. Toegang loopt via een indicatie van het CIZ.

Dit artikel gaat over de eerste. De andere twee komen aan bod zodra langdurige zorg in beeld is.

De basisverzekering

De inhoud van de basisverzekering is wettelijk vastgesteld en bij alle verzekeraars vrijwel gelijk. Wat verschilt is de premie, het type polis en de service. In 2026 lopen de maandpremies uiteen van ongeveer €142 tot €185.

Voor de basisverzekering geldt acceptatieplicht: geen enkele verzekeraar mag je weigeren of een hogere premie rekenen op grond van gezondheid, leeftijd of zorggebruik. Voor de aanvullende verzekering geldt die plicht niet, en daar mogen wel voorwaarden worden gesteld.

Wat er níét in zit

De bekendste gaten: tandheelkunde voor volwassenen, brillen en lenzen, fysiotherapie boven een beperkt aantal behandelingen bij bepaalde aandoeningen, en alternatieve geneeswijzen. Hiervoor bestaat de aanvullende verzekering, die je zelf moet afwegen — zie de vergelijking.

Het eigen risico

Het verplicht eigen risico is in 2026 €385 per kalenderjaar. De eerste €385 aan kosten uit de basisverzekering betaal je zelf; daarna betaalt de verzekeraar. Je kunt dit vrijwillig verhogen met maximaal €500, tot €885 in totaal, in ruil voor premiekorting.

Belangrijk is wat er níét onder valt. Huisartsenzorg valt buiten het eigen risico, en dat is bewust: de drempel naar de eerste lijn moet laag blijven. Ook verloskundige zorg, kraamzorg en wijkverpleging vallen erbuiten, net als zorg voor kinderen tot 18 jaar. Word je 18 in de loop van het jaar, dan betaal je een evenredig deel vanaf de maand na je verjaardag.

Eigen bijdrage is iets anders

Eigen risico en eigen bijdrage worden voortdurend door elkaar gehaald. Het eigen risico is een drempelbedrag over al je zorg samen. Een eigen bijdrage is een vast bedrag per product of dienst dat je altijd betaalt, ook als je eigen risico al vol is — bijvoorbeeld bij kraamzorg per uur of bij bepaalde hulpmiddelen. Ze kunnen dus tegelijk op één rekening staan.

De huisarts als poortwachter

Voor vrijwel alle specialistische zorg heb je een verwijzing van de huisarts nodig. Dat voelt soms als een obstakel, maar het is de reden dat het stelsel betaalbaar blijft en dat één arts het overzicht houdt over je dossier. Zonder verwijzing vergoedt de verzekeraar de specialist doorgaans niet.

Buiten kantooruren neemt de huisartsenpost het over. Bel altijd eerst; de post werkt op afspraak. Bij levensgevaar bel je 112.

Wat je dit jaar kunt regelen

Twee dingen hebben een deadline. Overstappen naar een andere verzekeraar kan tot en met 31 december, waarna je tot 31 januari de tijd hebt om een nieuwe polis te kiezen. En zorgtoeslag kun je met terugwerkende kracht aanvragen, wat veel mensen niet weten. Beide staan in het stappenplan en het artikel over zorgtoeslag.